დაავადების შიში (იპოქონდრია)
იპოქონდრია არის ფსიქიკური დარღვევა, რომელიც ხასიათდება ჯანმრთელობის მიმართ გადაჭარბებული შფოთვით. ამ მდგომარეობაში მყოფ ადამიანს მუდმივად ეშინია, რომ სერიოზული დაავადება აქვს ან განუვითარდება.
ადამიანი ზედმეტად აკვირდება სხეულის ნორმალურ ფუნქციებსა და სიმპტომებს (მაგალითად, გულისცემა, თავის ტკივილი). შემდეგ იგი აღიქვამს მათ, როგორც დაავადების ნიშანს. ასევე აღსანიშნავია, რომ ასეთი მდგომარეობა სწორედ იპოქონდრიას წარმოადგენს.
იპოქონდრიული მდგომარეობა იწვევს მნიშვნელოვან ემოციურ დისტრესს და ხელს უშლის ადამიანების ყოველდღიურ ცხოვრებას. საერთოდ, დაავადების შიშის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია იპოქონდრია. ეს მიზეზი ხშირად ამ პრობლემას იწვევს. ფიქრები ავადმყოფობაზე და ჯანმრთელობის მდგომარეობის მუდმივი გადამოწმება ხდება მათი ცხოვრების ძირითადი ნაწილი. შედეგად, ეს ხელს უწყობს შფოთვის მატებას. თან სოციალური ან პროფესიული ფუნქციონირების დაქვეითებას. მათთვის, ვისაც აწუხებს დაავადების შიში და კონკრეტულად იპოქონდრია, აუცილებელია დროული დიაგნოსტიკა.
იპოქონდრია გახანგრძლივებული მდგომარეობაა, რომლის სიმძიმე დროდადრო შეიძლება შეიცვალოს. შესაძლოა, იგი ასაკთან ერთად ან სტრესულ პერიოდებში გაძლიერდეს. ზოგ შემთხვევაში, იპოქონდრიის ნიშნები უფრო შესამჩნევი ხდება რთულ პერიოდებში.
შესაძლო სიმპტომები:
დაავადების შიშის სიმპტომები მოიცავს შეპყრობილობას, რომ შესაძლოა სერიოზული დაავადება აქვთ, მიუხედავად იმისა, რომ ეს ჩვეულებრივი სხეულის შეგრძნებები (მაგალითად, კუჭის ხმაური) ან უმნიშვნელო ნიშნებია (მაგალითად, მსუბუქი გამონაყარი). ხშირად ასეთი ნიშნები შეიძლება ასოცირდებოდეს იპოქონდრიასთან, ანუ ამ შემთხვევაში საუბარია იპოქონდრიაზე.
მთავარი ნიშნები და სიმპტომები მოიცავს:
- მუდმივი შიში:
პიროვნებას აქვს გადაჭარბებული შიში, რომ სერიოზული დაავადება შეიძლება ჰქონდეს ან მალე განუვითარდეს და ეს დაკავშირებულია იპოქონდრიასთან. - ფიზიკური სიმპტომების ინტერპრეტაცია:
ადამიანი ხშირად მიიჩნევს, რომ ტკივილი, დისკომფორტი ან სხეულის ნორმალური ცვლილებები სერიოზული დაავადების ნიშნებია. შეიძლება სწორედ ასე ვლინდებოდეს იპოქონდრიული განწყობა. - სამედიცინო დახმარების ზედმეტი ძიება ან მისი თავიდან აცილება:
იპოქონდრიის მქონე პირი ან გამუდმებით მიმართავს ექიმებს და ითხოვს გამოკვლევებს, ან, პირით, გაურბის სამედიცინო კონტაქტს, რადგან შიშობს, რომ დაავადება დაუდასტურდება. - კონცენტრაცია სხეულის ფუნქციებზე:
ფოკუსირებულია გულისცემაზე, სუნთქვაზე ან საჭმლის მონელებაზე. აღნიშნული ქცევები ხშირად დამახასიათებელია იპოქონდრიისთვის, და როდესაც საუბარია იპოქონდრიაზე, ეს ნიშნები ხშირად ჩანს. - მუდმივი გადამოწმება ან დამამშვიდებელი პასუხების ძიება:
პაციენტი გამუდმებით ეკითხება ახლობლებს ან სპეციალისტებს, ცდილობს ინფორმაცია მოიძიოს ინტერნეტში, თუმცა მიღებული პასუხები არ აკმაყოფილებს და შფოთავს.
- კონკრეტული დაავადების ან მისი განვითარების რისკზე გადაჭარბებული წუხილი, განსაკუთრებით თუ ეს ოჯახში უკვე არსებობს
- შესაძლო დაავადებაზე ფიქრი იმდენად, რომ ყოველდღიური ფუნქციონირება რთულდება და ამ ფიქრის ტოლფასი შეიძლება იყოს იპოქონდრია ხალხის ნაწილი ადამიანებისთვის.
- ადამიანების, ადგილების ან აქტივობების თავის არიდება ჯანმრთელობაზე შიშის გამო
- ჯანმრთელობისა და შესაძლო დაავადებების შესახებ მუდმივი საუბარი. ხშირ შემთხვევაში, ასეთი საუბრები უკავშირდება იპოქონდრიის განვითარების პროცესს.
შესაძლო ფაქტორები:
იპოქონდრიის ზუსტი მიზეზი უცნობია, მაგრამ რამდენიმე ფაქტორი შეიძლება გარკვეულ როლს ასრულებდეს. აღსანიშნავია, რომ ზოგიერთ ადამიანს სწორედ გენეტიკური ან გარემო ფაქტორებით შეიძლება განუვითარდეს იპოქონდრია. სხვა სიტყვებით, ეს არის სიმპტომური გამოხატულება.
- რწმენა — თავის დარწმუნება რომ სერიოზული დაავადება აქვთ და მის დასადასტურებლად მტკიცებულებები ეძებონ. ასეთი სცენარი ხშირად ვლინდება იმ პირებში, ვინც განიცდის იპოქონდრიას.
- ოჯახი — თუ მშობლები ზედმეტად ღელავდნენ საკუთარ ან მათ ჯანმრთელობაზე.
- წარსული გამოცდილება — თუ ბავშვობაში სერიოზული დაავადება გადაიტანა, შესაძლოა სხეულის ფიზიკური შეგრძნებები მისთვის შიშის მომგვრელი იყოს.
- გენეტიკური განწყობა: ოჯახის წევრებში მსგავს აშლილობათა ისტორია. მათთვის, ვისაც ასეთი ფაქტორები შეინიშნება, უფრო მაღალია იპოქონდრიის განვითარების რისკი, რაც გამოიხატება იპოქონდრიაში.
- სტრესული მოვლენები: ახლობლის ავადმყოფობა ან გარდაცვალება.
- ბავშვობის ტრავმები: მიტოვების, ავადმყოფობის ან უყურადღებობის გამოცდილება.
- ფსიქოლოგიური პრობლემები: დეპრესია, შფოთვა ან ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა.
რისკ-ფაქტორები:
როგორც წესი, იწყება ადრეულ ან საშუალო ასაკში. ასაკთან ერთად შეიძლება გაძლიერდეს. ხანდაზმულებში ხშირად ფოკუსირდება მეხსიერების დაკარგვის შიშზე. ამ ავადმყოფობას ეძახიან იპოქონდრიას სიმპტომების შემცველობას ამ ასაკობრივ ჯგუფში. ხშირად ახსენებენ ტერმინ “იპოქონდრია.”
რისკ-ფაქტორები მოიცავს:
- ძლიერ სტრესს ცხოვრების გარკეულ etapze
- სერიოზული დაავადების შიშს, რომელიც საბოლოოდ არ დადასტურდა, და რაც დროის განმავლობაში შეიძლება გადაიზარდოს იპოქონდრიაში.
- ბავშვობაში ძალადობის გამოცდილებას
- ბავშვობაში გადატანილ სერიოზულ დაავადებას ან მშობლის მძიმე დაავადებას
- პიროვნულ თვისებებს, მაგალითად, ზედმეტი ღელვის ტენდენციას
- ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული ინფორმაციის მოძიებას ინტერნეტში, რაც ხშირ შემთხვევაში ასახავს იპოქონდრიის ნიშნებს და გამოხატავ “იპოქონდრია”-ს შინაარსს.
მკურნალობა:
იპოქონდრიის მკურნალობისთვის რეკომენდებულია ინდივიდუალური თერაპიული გეგმის შედგენა, რომელიც მოიცავს: ასეთ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია, რომ მკურნალობის პროცესი იყოს მორგებული კონკრეტულად იპოქონდრიას გამოვლინებებს. მნიშვნელოვანია ასევე, რომ იპოქონდრია სწორად შეფასდეს.
- კოგნიტიურ-ბიჰევიორულ თერაპიას (CBT):
CBT ეხმარება პაციენტებს, გააცნობიერონ და შეცვალონ ფიქრის მავნე პატერნები და ქცევები, რომლებიც ხელს უწყობს შფოთვას. - მედიკამენტურ თერაპიას:
ფსიქიატრის მიერ ხდება მედიკამენტების ინდივიდუალური შერჩევა. მნიშვნელოვნად განსხვავდება მიდგომები იპოქონდრიისთვის ინდივიდუალურ პაციენტებში. ბევრი პაციენტისთვის სწორედ იპოქონდრია განსაზღვრავს მკურნალობის ტაქტიკას.
ექიმთან ვიზიტისთვის მომზადება:
- მოამზადეთ სიმპტომების სია, მათ შორის როდის გაჩნდა ისინი, როგორ მოქმედებენ თქვენს ყოველდღიურ ცხოვრებაზე და როგორ ცდილობთ მათ მართვას. თქვენს ექიმს ასევე გააცანით ინფორმაცია იპოქონდრიასთან დაკავშირებული წარსული გამოცდილების შესახებ, რათა სწორად შეფასდეს თქვენი მდგომარეობა იპოქონდრიას შემთხვევაში.
- დაიწერეთ მნიშვნელოვანი პირადი ინფორმაცია, ისეთი როგორც იპოქონდრიის ნიშნები ან გამოცდილება, როგორიცაა წარსულში გადატანილი ტრავმული მოვლენები ან სტრესული პერიოდი
- ჩამოწერეთ თქვენი სამედიცინო ისტორია, მათ შორის ფიზიკური ან ფსიქიკური ჯანმრთელობის სხვა მდგომარეობები
- ჩამოწერეთ ყველა მედიკამენტი, ვიტამინი, მცენარეული პრეპარატი და დანამატი, რომელსაც იღებთ, ასევე მათი დოზები
ასევე, თუ შესაძლებელია, შეგიძლიათ სანდო ოჯახის წევრი ან მეგობარი თან წაიყვანოთ, რომელიც გაგამხნევებთ და დაგეხმარებათ ექიმის მითითებების დამახსოვრებაში.
განსაკუთრებით საჭირო ხდება ასეთი მხარდაჭერა მაშინ, როდესაც საქმე ეხება იპოქონდრიას და მის მკურნალობას, რადგან იპოქონდრია ხშირად მოითხოვს გარშემომყოფთა განსაკუთრებულ ყურადღებას და მხარდაჭერას.