ხშირად დასმული კითხვები

ფსიქიატრი არის ექიმი, სამედიცინო განათლებით, სვამს დიაგნოზს და საჭიროების შემთხვევაში ნიშნავს მედიკამენტურ მკურნალობას. ფსიქოლოგი მუშაობს მხოლოდ ფსიქოთერაპიული მეთოდებით და არ ნიშნავს წამლებს.

გენეტიკა მედიცინაში მეტად მნიშვნელოვანია, თუმცა ის არ არის განაჩენი. გენეტიკურმა განწყობამ არ უნდა შეგვაშინოს, პირიქით უნდა გავითვალისწინოთ მკურნალობის პროცესში და სწორად გამოვიყენოთ მკურნალობის დაგეგმვის პროცესში.

არა. ეს არის ბიოლოგიური და ფსიქოლოგიური პროცესების ერთობლიობა, ისევე როგორც დიაბეტი ან ჰიპერტენზია. სტიგმის მოხსნა წარმატებული მკურნალობის პირველი ნაბიჯია.

ტერმინები „მკურნალობა" და „განკურნება" ხშირად აირია. ბევრი მდგომარეობა სრულად იკურნება, ხოლო ქრონიკული პროცესების დროს თანამედროვე მართვა საშუალებას გვაძლევს მივაღწიოთ მდგრად რემიზიას.

დიახ, პაციენტის შესახებ ნებისმიერი ინფორმაცია წარმოადგენს სამედიცინო საიდუმლოებას. ინფორმაციის გაცემა მესამე პირზე ხდება მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ უკიდურეს შემთხვევებში ან თავად პაციენტის წერილობითი თანხმობით.

არა. დიაგნოზი მედიცინაში არის არა „იარლიყი", არამედ სამუშაო ინსტრუმენტი, რომელიც ექიმს ეხმარება მკურნალობის სწორი ტაქტიკის შერჩევაში. ბევრი ფსიქიკური მდგომარეობა ტრანზიტორულია (დროებითი) და ადეკვატური მკურნალობის შემდეგ დიაგნოზი კარგავს აქტუალობას.

თანამედროვე ანტიდეპრესანტები (SSRI, SNRI) არ იწვევენ ნარკოტიკულ დამოკიდებულებას. მათი მოხსნა ხდება ეტაპობრივად, ექიმის მეთვალყურეობის ქვეშ.

მკურნალობის პროცესში ალკოჰოლის მიღება არ არის რეკომენდებული, რადგან მან შეიძლება გააძლიეროს გვერდითი მოვლენები ან შეამციროს მედიკამენტის ეფექტურობა.

ზოგიერთმა პრეპარატმა შესაძლოა იმოქმედოს მადაზე, თუმცა თანამედროვე მედიცინაში არსებობს მრავალი ალტერნატივა, რომლებიც მეტაბოლიზმზე გავლენას არ ახდენს. ექიმი ყოველთვის ინდივიდუალურად არჩევს წამალს.

არა. მკურნალობის კურსი ინდივიდუალურია. ბევრ შემთხვევაში, მდგომარეობის დასტაბილურების შემდეგ, მედიკამენტების მიღება ეტაპობრივად წყდება.

არა. მედიკამენტები მოქმედებს სიმპტომებზე (შფოთვაზე, უძილობაზე, აპათიაზე) და არა თქვენს პიროვნულ ღირებულებებზე. მკურნალობის მიზანია დაგაბრუნოთ თქვენს ბუნებრივ მდგომარეობაში.

ჩვენს ცენტრში მკურნალობა ხდება უმაღლესი საერთაშორისო სტანდარტებით. მინიმალურად გამოიყენება ისეთი მედიკამენტები (მაგ. ბენზოდიაზეპინები), რომლებიც იწვევენ დამოკიდებულებას.

ანტიდეპრესანტის სრული ეფექტის გამოვლენას სჭირდება 2-4 კვირა, ზოგჯერ 6-8 კვირაც. პირველ კვირებში შეიძლება გაუმჯობესდეს ძილი და მადა, ხოლო გუნება-განწყობის გაუმჯობესება მოგვიანებით მოხდება.

პირველი 1-2 კვირის განმავლობაში შეიძლება გამოვლინდეს: გულისრევა, თავის ტკივილი, უძილობა ან ძილიანობა, მადის ცვლილება. ეს მოვლენები ჩვეულებრივ თავისით გადის.

არა, კატეგორიულად არ არის რეკომენდებული. უეცარმა შეწყვეტამ შეიძლება გამოიწვიოს: თავბრუსხვევა, გრიპისმაგვარი სიმპტომები, უძილობა, შფოთვა და დეპრესიის დაბრუნება. მიღების შეწყვეტა უნდა მოხდეს ექიმის მეთვალყურეობით.

ფსიქოთერაპია მუშაობს ფსიქოლოგიურ და ქცევით დონეზე. მისი სამიზნეა აზროვნების პატერნები, ემოციური რეაქციები და ქცევითი ჩვევები. თერაპია პაციენტს აძლევს ინსტრუმენტებს, რათა მან თავად შეძლოს სტრესთან გამკლავება.

წამალი მკურნალობს ორგანოს (ტვინს), ხოლო ფსიქოთერაპია მკურნალობს პიროვნებას. ჩვენი მიზანია, არა მხოლოდ სიმპტომი მოვხსნათ, არამედ პაციენტს ცხოვრების ხარისხი დავუბრუნოთ.

ეს დამოკიდებულია პრობლემის სირთულეზე. მოკლევადიანი თერაპია (მაგ. კოგნიტურ-ბიჰევიორული) ჩვეულებრივ 8-16 სესიას მოიცავს. უფრო ღრმა, პიროვნებაზე ორიენტირებული თერაპია შეიძლება წლებიც გაგრძელდეს.

დეპრესია არ არის ნებისყოფის სისუსტე; ეს არის ბიოლოგიური პროცესი, დაკავშირებული ნეირომედიატორების დისბალანსთან. ის შეიძლება დაემართოს ნებისმიერს.

ჩვეულებრივი ცუდი განწყობა რამდენიმე დღეში გადის. დეპრესია კი გრძელდება 2 კვირაზე მეტ ხანს და ახასიათებს: მუდმივი დათრგუნულობა, ინტერესის დაკარგვა, ძილის დარღვევა, მადის ცვლილება, ენერგიის დაკარგვა.

მსუბუქი დეპრესიული ეპიზოდი შეიძლება თავისით გაიაროს, მაგრამ ეს სარისკოა. მკურნალობის გარეშე დეპრესია ხშირად ქრონიკული ხდება. პაციენტების 80% სრულად იკურნება პროფესიონალური დახმარებით.

უძილობა და დეპრესია მჭიდროდ არის დაკავშირებული. დეპრესიის მქონე პაციენტების 75%-ს ძილის პრობლემები აქვს. ქრონიკულმა უძილობამ შეიძლება გამოიწვიოს დეპრესია.

შფოთვითი აშლილობა ხასიათდება: მუდმივი, გადაჭარბებული წუხილით; ფიზიკური სიმპტომებით; ყოველდღიური ფუნქციონირების დარღვევით. თუ შფოთვა 6 თვეზე მეტ ხანს გრძელდება — მიმართეთ სპეციალისტს.

პანიკური შეტევა არის შიშის მწვავე ეპიზოდი, რომელიც 10-15 წუთში პიკს აღწევს. მიუხედავად საშინელი შეგრძნებისა, პანიკური შეტევა სიცოცხლისთვის საშიში არ არის და იკურნება.

აკვიატებული აზრები მცირე დოზით ბევრ ადამიანს აქვს. თუმცა, თუ ობსესიები ინტრუზიულია, იწვევს დიდ შფოთვას და გართმევთ დროს, ეს შეიძლება მიუთითებდეს ობსესიურ-კომპულსიურ აშლილობაზე (OCD).

ჰიპოქონდრია არის მდგომარეობა, როდესაც ადამიანს აქვს გადამეტებული შიში იმისა, რომ სჭირს რაიმე მძიმე დაავადება, მიუხედავად ნორმალური კვლევის შედეგებისა.

ზუსტი დიაგნოზი მკურნალობის ეფექტურობის ფუნდამენტია. მაგალითად, დეპრესიისა და ბიპოლარული აშლილობის დეპრესიული ფაზის მკურნალობა რადიკალურად განსხვავდება.

არა აუცილებლად. ყურადღების კონცენტრაციის სირთულე შეიძლება ახლდეს დეპრესიას, შფოთვას, ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემებს ან უძილობას. ADHD სპეციფიკური ნეიროგანვითარებითი მდგომარეობაა, რომელსაც კომპლექსური დიაგნოსტიკა სჭირდება.

ფსიქიატრს უნდა მიმართოთ, თუ: 2 კვირაზე მეტი ხნის განმავლობაში გაწუხებთ დათრგუნულობა ან შფოთვა; გაქვთ ძილის მძიმე დარღვევები; განიცდით პანიკურ შეტევებს; ვერ უმკლავდებით ყოველდღიურ საქმიანობას ემოციური მდგომარეობის გამო.

ნებისმიერ ასაკში, საჭიროების შემთხვევაში. ბავშვთა ფსიქიატრი მუშაობს ჩვილებიდან მოზარდებამდე.

დიახ, აბსოლუტურად. სამედიცინო კონფიდენციალობა კანონით არის დაცული. ექიმს არ აქვს უფლება თქვენი თანხმობის გარეშე ვინმეს მისცეს ინფორმაცია.

ძილი არის ტვინის „რესტარტი". მისი ქრონიკული ნაკლებობა პირდაპირ კავშირშია შფოთვის, დეპრესიისა და გაღიზიანებადობის მატებასთან.

მთავარი ნიშანია დღის განმავლობაში გამოხატული ძილიანობა, დაღლილობის შეგრძნება გაღვიძებისთანავე, ყურადღების გაფანტულობა და გაღიზიანებადობა.

ზრდასრული ადამიანისთვის ოპტიმალურია 7-9 საათი უწყვეტი ძილი. თუმცა, მნიშვნელოვანია ინდივიდუალური მოთხოვნილება.

გულისცემის უეცარი აჩქარება, რომელსაც თან არ ახლავს ფიზიკური დატვირთვა, ხშირ შემთხვევაში ფსიქოგენური წარმოშობისაა. შფოთვის ან პანიკური შეტევის დროს ადრენალინის მომატება იწვევს ტაქიკარდიას (გულისცემის გახშირებას), რაც თავისთავად საშიში არ არის, თუმცა ძალიან შემაშფოთებელი შეგრძნებაა. მნიშვნელოვანია კარდიოლოგიური მიზეზების გამორიცხვა, რის შემდეგაც ფსიქიატრი დაგეხმარებათ შფოთვის მართვაში.

ამ ორი სიმპტომის ერთობლიობა პანიკური შეტევის კლასიკური გამოვლინებაა. სტრესის პასუხად ორგანიზმი „ბრძოლა ან გაქცევა" რეჟიმში გადადის — გული ჩქარდება, სუნთქვა ზედაპირული ხდება, ჩნდება ჰაერის უკმარისობის შეგრძნება. ეს არის ფუნქციური (არა ორგანული) მდგომარეობა, რომელიც კარგად ემორჩილება მკურნალობას.

დიახ, ეს გავრცელებული ფსიქოსომატიკური რეაქციაა. სტრესის დროს ვეგეტატიური ნერვული სისტემა აქტიურდება, რაც სუნთქვის პატერნს ცვლის — სუნთქვა ხდება ზედაპირული და ხშირი (ჰიპერვენტილაცია). ეს თავისთავად იწვევს თავბრუსხვევას, ხელ-ფეხის დაბუჟებას და შფოთვის გაძლიერებას. სუნთქვის სავარჯიშოები და შფოთვის მკურნალობა ეფექტურად აგვარებს პრობლემას.

გულმკერდის ტკივილი ერთ-ერთი ყველაზე შემაშფოთებელი სიმპტომია. თუმცა, 40 წლამდე ასაკის ადამიანებში ეს უმეტეს შემთხვევაში სტრესთან არის დაკავშირებული: კუნთების დაჭიმულობა, ჰიპერვენტილაცია ან პანიკური შეტევა. აუცილებელია ჯერ კარდიოლოგიური გამოკვლევა, რის შემდეგაც ფსიქოსომატიკური მიზეზის დადგენა და მკურნალობა შესაძლებელია.

სტრესი და შფოთვა აქტიურებს სიმპათიკურ ნერვულ სისტემას, რაც დროებით ზრდის არტერიულ წნევას. ქრონიკული სტრესის პირობებში ეს პროცესი მუდმივი ხდება და რეალური ჰიპერტენზიის რისკს ზრდის. ფსიქიატრიული მკურნალობა ამ შემთხვევაში არა მხოლოდ შფოთვას ამცირებს, არამედ კარდიოვასკულარულ ჯანმრთელობასაც იცავს.

უძილობის უკან ხშირად ფსიქიკური ფაქტორებია: შფოთვა, დეპრესია, პოსტტრავმული სტრესი ან ქრონიკული სტრესი. ტვინი „ვერ გამოირთვება", აზრები ბრუნავს, ადრენალინი არ ეცემა. უძილობა თავისთავად აუარესებს ფსიქიკურ მდგომარეობას — იქმნება მანკიერი წრე. პროფესიონალური მკურნალობა (კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპია უძილობისთვის + საჭიროების შემთხვევაში მედიკამენტი) 80-90%-ში ეფექტურია.

მუდმივი დაღლილობის შეგრძნება, რომელიც დასვენებით არ გადის, ხშირად ფსიქიკური მდგომარეობის ნიშანია. დეპრესია, ქრონიკული სტრესი და პროფესიული გადაწვა (ბერნაუთი) ამცირებენ ენერგიას ფიზიკურ დონეზე. მნიშვნელოვანია ფარისებრი ჯირკვლის, სისხლის ანალიზის და სხვა ორგანული მიზეზების გამორიცხვა, რის შემდეგაც ფსიქიატრიული შეფასება სწორ დიაგნოზს და მკურნალობას მისცემს.

ღამის გაღვიძება (განსაკუთრებით 3-4 საათზე) და ხელახლა დაძინების შეუძლებლობა დეპრესიისა და შფოთვის ხშირი სიმპტომია. კორტიზოლის (სტრეს-ჰორმონის) დარღვეული ციკლი იწვევს ადრეულ გაღვიძებას. თვითმკურნალობა (საძილე საშუალებები აფთიაქიდან) პრობლემას ვერ მოაგვარებს — საჭიროა მიზეზის მკურნალობა.

ძილში უეცარი გაღვიძება შიშის შეგრძნებით, ღამის კოშმარები ან ღამის პანიკური შეტევები ხშირად პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის (PTSD) ან გენერალიზებული შფოთვის სიმპტომებია. ტვინი ძილის დროსაც „ფხიზლობს" საფრთხეების მოლოდინში. EMDR თერაპია და სპეციფიკური მედიკამენტები ეფექტურად ამცირებენ ამ სიმპტომებს.

აბსოლუტურად. კუჭ-ნაწლავის ტრაქტს „მეორე ტვინს" უწოდებენ — მას აქვს საკუთარი ნერვული სისტემა, რომელიც უშუალოდ რეაგირებს სტრესზე. ნერვიულობა ზრდის მარილმჟავის გამოყოფას, იწვევს კუჭის სპაზმებს, გულისრევას. ქრონიკულმა სტრესმა შეიძლება გამოიწვიოს გასტრიტი ან გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი.

გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი (IBS) პაციენტების 60-70%-ს თანმხლები შფოთვითი ან დეპრესიული აშლილობა აქვს. სტრესი აქტიურებს ნაწლავის მოტორიკას, იწვევს შებერილობას, ტკივილს და დიარეას/ყაბზობას. ფსიქიატრიული მკურნალობა (ანტიდეპრესანტები დაბალ დოზებში + კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპია) ეფექტურად ამცირებს როგორც ნაწლავის, ისე ფსიქიკურ სიმპტომებს.

დიახ, გულისრევა შფოთვის ძალიან გავრცელებული ფიზიკური გამოვლინებაა. სტრესი აქტიურებს ვაგუსის ნერვს, რომელიც კუჭის ფუნქციას მართავს. შედეგად ჩნდება გულისრევა, მადის დაკარგვა, „კუჭის შეკვრის" შეგრძნება. ეს სიმპტომი ქრება შფოთვის სათანადო მკურნალობის შემდეგ.

დაძაბვის ტიპის თავის ტკივილი (tension headache) ყველაზე გავრცელებული ფორმაა და პირდაპირ კავშირშია სტრესთან. ის ხასიათდება ორმხრივი, მჭიმავი ტკივილით, „სალტისმაგვარი" შეგრძნებით. შაკიკი კი ჩვეულებრივ ცალმხრივია, პულსირებადი, თან ახლავს გულისრევა და სინათლის აუტანლობა. ქრონიკული სტრესის მკურნალობა მნიშვნელოვნად ამცირებს თავის ტკივილის სიხშირეს.

შფოთვა იწვევს ჰიპერვენტილაციას (ზედმეტად ხშირ სუნთქვას), რაც სისხლში CO₂-ის დონეს ამცირებს. შედეგად ჩნდება თავბრუსხვევა, სისუსტე, „ნისლიანი" შეგრძნება. ეს სიმპტომები თავისთავად ზრდის შფოთვას — ადამიანს ეშინია, რომ „გონებას კარგავს". მნიშვნელოვანია ვესტიბულარული და ნევროლოგიური მიზეზების გამორიცხვა, რის შემდეგაც შფოთვის მკურნალობა სიმპტომებს მოხსნის.

ეს პარესთეზია (დაბუჟების შეგრძნება) და ტრემორი (კანკალი) სტრესის დროს ხშირი ფიზიკური პასუხია. ჰიპერვენტილაციის შედეგად სისხლში კალციუმის იონების ბალანსი იცვლება, რაც კიდურების დაბუჟებას იწვევს. ადრენალინის მომატება კი კანკალს. ეს სიმპტომები სრულიად უვნებელია, თუმცა პირველად ნევროლოგიური კონსულტაცია რეკომენდებულია.

სტრესული ოფლიანობა (განსხვავებით თერმული ოფლიანობისგან) ძირითადად ხელისგულებს, ფეხისგულებს და იღლიებს ეხება. ეს სიმპათიკური ნერვული სისტემის აქტივაციის ნორმალური შედეგია. თუმცა, თუ ოფლიანობა ყოველდღიური პრობლემაა და სოციალურ ფუნქციონირებას უშლის ხელს, შესაძლოა სოციალური შფოთვა ან გენერალიზებული შფოთვითი აშლილობა იყოს მიზეზი.

დიახ, ეს ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ფსიქოსომატიკური სიმპტომია. ქრონიკული სტრესი იწვევს ტრაპეციული კუნთებისა და კისრის კუნთების მუდმივ დაჭიმულობას, რაც ტკივილს, სიმძიმეს და მოძრაობის შეზღუდვას იწვევს. მასაჟი და ტკივილგამაყუჩებელი დროებით ხსნის პრობლემას, მაგრამ მიზეზის — სტრესის — მკურნალობის გარეშე ტკივილი ბრუნდება.

ეს მდგომარეობა სამედიცინო ლიტერატურაში „გლობუს ფარინგეუსის" სახელითაა ცნობილი — ყელში რაღაცის „გაჩერების" შეგრძნება, რომელიც ყლაპვას არ უშლის ხელს. პაციენტების 96%-ში ორგანული მიზეზი არ დგინდება. ეს სიმპტომი მჭიდროდ უკავშირდება შფოთვას, დეპრესიას და სტრესს. შფოთვის მკურნალობა, როგორც წესი, ამ შეგრძნებასაც აქრობს.

კონცენტრაციისა და მეხსიერების პრობლემები ხშირად ფსიქიკური მდგომარეობების სიმპტომია, არა „ასაკთან დაკავშირებული" პროცესი. დეპრესია, შფოთვა, ქრონიკული უძილობა და ADHD — ყველა ეს მდგომარეობა მნიშვნელოვნად აუარესებს კოგნიტურ ფუნქციებს. სწორი დიაგნოზი და მკურნალობა ამ სიმპტომებს მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს.

სტრესი ორმხრივად მოქმედებს წონაზე. ქრონიკული სტრესი ზრდის კორტიზოლის დონეს, რაც მადას ზრდის (განსაკუთრებით ტკბილისა და ცხიმიანი საკვებისადმი) და ვისცერალური ცხიმის დაგროვებას უწყობს ხელს. მეორე მხრივ, მწვავე სტრესი და დეპრესია შეიძლება მადის მკვეთრ დაკარგვას და წონის ვარდნას გამოიწვიოს. ორივე შემთხვევაში ფსიქიკური მიზეზის მკურნალობა ნორმალურ წონას აღადგენს.

ვიდეო რესურსები: