სააფთიაქო მედიკამენტები

სააფთიაქო მედიკამენტების არამიზნობრივი გამოყენება

დამოკიდებულების განვითარება მოიცავს შემდეგ ეტაპებს:

1. ექსპერიმენტული მოხმარება – წამლის ცალკეული მიღება, ეფექტურობის შემთხვევაში ქცევის გამეორება.
2. ტოლერანტობის განვითარება – დროთა განმავლობაში, იგივე ეფექტის მისაღებად საჭიროა უფრო მაღალი დოზა.
3. ფსიქოლოგიური და ფიზიკური დამოკიდებულება – ადამიანი ვეღარ ფუნქციონირებს წამლის გარეშე.
4. გამწვავებული დამოკიდებულება – წამლის მიღება ხდება აუცილებელი ყოველდღიური ფუნქციონირებისთვის.

• ოპიოიდები – გამოიყენება ტკივილის გასაყუჩებლად .
• დამამშვიდებლები და საძილე საშუალებები – გამოიყენება შფოთვისა და უძილობის სამკურნალოდ (მაგ., ალპრაზოლამი – Xanax, დიაზეპამი – Valium, ზოლპიდემი – Ambien)
• სტიმულატორები – გამოიყენება ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის (ADHD) ან ძილის დარღვევების სამკურნალოდ.

რეცეპტული წამლების ბოროტად გამოყენების შესაძლო ნიშნები:

ოპიოიდები

• ყაბზობა
• გულისრევა
• ეიფორიის შეგრძნება
• სუნთქვის შენელება
• ძილიანობა
• დაბნეულობა
• კოორდინაციის დარღვევა
• ტოლერანტობის განვითარება (უფრო მაღალი დოზების საჭიროება)
• ტკივილის მიმართ მგრძნობელობის გაძლიერება

შფოთვის საწინააღმდეგო საშუალებები და დამამშვიდებლები

• ძილიანობა
• დაბნეულობა
• არამდგრადი სიარული
• გაურკვეველი მეტყველება
• კონცენტრაციის გაძნელება
• თავბრუსხვევა
• მეხსიერების პრობლემები
• სუნთქვის შენელება

სტიმულატორები

• მომატებული ყურადღება
• ეიფორიის შეგრძნება
• არარეგულარული გულისცემა
• მაღალი არტერიული წნევა
• სხეულის ტემპერატურის მომატება
• მადის დაქვეითება
• უძილობა
• მოუსვენრობა
• შფოთვა
• პარანოია

სხვა ნიშნები

• რეცეპტების გაყალბება, მოპარვა ან გაყიდვა
• გამოწერილზე უფრო მაღალი დოზის მიღება
• გაღიზიანებადობა, განწყობის მკვეთრი ცვლა
• ძილის რეჟიმის ცვლილება – ან გადაჭარბებული ძილიანობა, ან უძილობა
• არასწორი გადაწყვეტილებების მიღება
• არაბუნებრივი ენერგიულობა ან პირიქით – ძლიერი სიზარმაცე
• წამლის ვადაზე ადრე ამოწურვა და ახალი რეცეპტების ხშირი მოთხოვნა
• ერთი და იმავე წამლის რამდენიმე ექიმისგან გამოწერა (ე.წ. "დოქტორ შოპინგი")

მოზარდები და ზრდასრულები ხშირად ბოროტად იყენებენ მედიკამენტებს შემდეგი მიზეზების გამო:

• ეიფორიის ან "მაღალი" შეგრძნების მისაღებად
• დასვენებისა და სტრესის შესამცირებლად
• ტკივილის გასაყუჩებლად
• მადის დასაქვეითებლად
• მოტივაციისა და ყურადღების გასაუმჯობესებლად
• ნივთიერების ეფექტების გამოსაცდელად
• დამოკიდებულების შესანარჩუნებლად და აბსტინენციის თავიდან ასარიდებლად
• სოციალურ წრეში ინტეგრაციისთვის
• სკოლასა და სამსახურში უკეთესი შედეგის მიღწევისთვის

შესაძლო რისკ-ფაქტორები:

• წარსულში ან ამჟამად არსებული დამოკიდებულება სხვა ნივთიერებებზე, მათ შორის ალკოჰოლსა და თამბაქოზე
• ოჯახური ისტორია ნივთიერებების ბოროტად გამოყენების შესახებ
• მენტალური ჯანმრთელობის ზოგიერთი წინასწარ არსებული მდგომარეობა
• თანატოლების ზეწოლა ან ისეთი სოციალური გარემო, სადაც ხდება ნარკოტიკების მოხმარება
• რეცეპტული წამლებისადმი მარტივი ხელმისაწვდომობა (მაგალითად, სახლში მედიკამენტების კარადაში შენახვა)
• არასაკმარისი ცოდნა რეცეპტული წამლებისა და მათი პოტენციური ზიანის შესახებ

შესაძლო შედეგები:

სამედიცინო შედეგები:

• ოპიოიდები – იწვევს სუნთქვის შენელებას და შეიძლება სუნთქვის გაჩერებასაც კი გამოიწვიოს. ზედოზირებამ შეიძლება კომა და სიკვდილი გამოიწვიოს.
• შფოთვის საწინააღმდეგო მედიკამენტები და დამამშვიდებლები – იწვევს მეხსიერების პრობლემებს, დაბალ არტერიულ წნევას და სუნთქვის შენელებას. ზედოზირებამ შესაძლოა გამოიწვიოს კომა ან სიკვდილი. წამლის მკვეთრი შეწყვეტა კი შეიძლება გამოიხატოს აბსტინენციაში, რასაც თან ახლავს ჰიპერაქტიური ნერვული სისტემა და კრუნჩხვები.
• სტიმულატორები – იწვევს სხეულის ტემპერატურის მომატებას, გულის პრობლემებს, მაღალ არტერიულ წნევას, კრუნჩხვებს, ჰალუცინაციებს, აგრესიას და პარანოიას.

ფიზიკური და ფსიქოლოგიური დამოკიდებულება:

სხვა შედეგები:

• რისკიანი ქცევები და არასწორი გადაწყვეტილებების მიღება
• არალეგალური ან რეკრეაციული ნარკოტიკების მოხმარება
• კრიმინალურ აქტივობებში ჩართვა
• ავტოსაგზაო შემთხვევებში მოხვედრა
• სწავლაში ან სამუშაოში წარუმატებლობები
• ურთიერთობებში პრობლემები

პრევენციის გზები:

• გაიარეთ კონსულტაცია ექიმთან – დარწმუნდით, რომ ექიმმა სწორად შეაფასა თქვენი მდგომარეობა და სწორად შეარჩია წამალი.
• მიდევნეთ თვალი თქვენი მკურნალობის პროცესს – რეგულარულად ესაუბრეთ ექიმს, რათა დარწმუნდეთ, რომ წამალი მუშაობს და საჭირო დოზას იღებთ.
• მკაცრად დაიცავით მითითებები – არ გაზარდოთ დოზა ექიმის კონსულტაციის გარეშე!
• იცოდეთ წამლის მოქმედება – ჰკითხეთ ექიმს ან ფარმაცევტს წამლის შესაძლო გვერდითი ეფექტების შესახებ.
• არ მიიღოთ სხვისი წამალი – თუნდაც თქვენს მეგობარს იგივე დაავადება ჰქონდეს, მისთვის დანიშნული წამალი თქვენთვის არ არის უსაფრთხო.
• არ შეუკვეთოთ წამლები ინტერნეტით საეჭვო წყაროებიდან – ზოგიერთი ვებსაიტი ყიდის ყალბ ან სახიფათო პრეპარატებს.

მოზარდებში რეცეპტული წამლების ბოროტად გამოყენების პრევენცია:

• ესაუბრეთ თქვენს შვილს რეცეპტული წამლების საფრთხეებზე – აუხსენით, რომ ექიმის მიერ დანიშნული წამალი უსაფრთხო არ არის, თუ ის სხვისთვის არის განკუთვნილი.
• დააწესეთ მკაფიო წესები – აუხსენით, რომ არ შეიძლება წამლების გაზიარება ან სხვისი წამლის მიღება.
• ესაუბრეთ ალკოჰოლის საფრთხეებზე – ალკოჰოლისა და წამლების კომბინაცია ზრდის შემთხვევითი ზედოზირებისა და სხვა გართულებების რისკს.
• მოარიდეთ წამლები ბავშვებს და მოზარდებს – შეინახეთ წამლები უსაფრთხო, ჩაკეტილ ადგილას.
• დარწმუნდით, რომ თქვენი შვილი არ უკვეთავს წამლებს ონლაინ – ზოგი ვებსაიტი ყიდის ყალბ და საშიშ წამლებს, რომლებსაც რეცეპტი არ სჭირდება.

მკურნალობის შესაძლო გზები:

რეცეპტული წამლების ბოროტად გამოყენების მკურნალობის მეთოდები დამოკიდებულია კონკრეტულ პრეპარატზე და პაციენტის საჭიროებებზე.
მკურნალობამ შესაძლოა მოიცვას:

• გამოყოფის პროცესი (დეტოქსიკაცია)
• დამოკიდებულების საწინააღმდეგო მედიკამენტები
• რეაბილიტაცია.

წამლის შეწყვეტა (გამოყოფა და დეტოქსიკაცია):

ინტერვენციის მიზნები:

• მიმართოთ საყვარელ ადამიანს პრობლემის რეალურ შედეგებზე
• მოითხოვოთ, რომ მიიღოს დახმარება
• მიაწოდოთ მკაფიო გზავნილი, რომ პრობლემის იგნორირება არ შეიძლება
• რა მკურნალობის ვარიანტები არსებობს?
• რამდენი ხანი სჭირდება მკურნალობას?
• როგორ ვმართო სხვა ჯანმრთელობის პრობლემები მკურნალობის პროცესში?
• შეგიძლიათ მირჩიოთ სანდო ვებსაიტები ან ბეჭდური მასალა?