შფოთვითი აშლილობა — სიმპტომები, მიზეზები და თანამედროვე მკურნალობა

შფოთვა ადამიანის ბუნებრივი ემოციური რეაქციაა საფრთხის ან გაურკვევლობის მიმართ. თუმცა, როდესაც შფოთვა ხდება გადაჭარბებული, ხანგრძლივი და ყოველდღიურ ცხოვრებას მნიშვნელოვნად უშლის ხელს, საუბარია შფოთვით აშლილობაზე — ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ ფსიქიკურ მდგომარეობაზე მსოფლიოში.

მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მონაცემებით, შფოთვითი აშლილობა მოსახლეობის დაახლოებით 4%-ს აწუხებს, ხოლო სტრესულ პერიოდებში ეს მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად იზრდება. [1]

რა არის შფოთვითი აშლილობა?

შფოთვითი აშლილობა ფსიქიკურ მდგომარეობათა ჯგუფია, რომელიც ხასიათდება მუდმივი, ინტენსიური შეშფოთებით, რომელიც არაპროპორციულია რეალური საფრთხის მიმართ. ეს არ არის უბრალო ნერვიულობა — შფოთვითი აშლილობა კლინიკური მდგომარეობაა, რომელიც საჭიროებს პროფესიონალურ მკურნალობას.

შფოთვითი აშლილობის ტიპები

შფოთვითი აშლილობის რამდენიმე ძირითადი ფორმა არსებობს:

გენერალიზებული შფოთვითი აშლილობა (GAD) — ხასიათდება მუდმივი, გადაჭარბებული შეშფოთებით სხვადასხვა საკითხის მიმართ. ადამიანი ვერ აკონტროლებს შეშფოთებას და ეს გრძელდება მინიმუმ 6 თვის განმავლობაში. [2]

სოციალური შფოთვითი აშლილობა — ინტენსიური შიში სოციალური სიტუაციების მიმართ, სადაც ადამიანი შეიძლება სხვების მიერ შეფასების ობიექტი გახდეს.

პანიკური აშლილობა — მოულოდნელი, ინტენსიური პანიკური შეტევები ფიზიკური სიმპტომებით.

სპეციფიკური ფობიები — გადაჭარბებული შიში კონკრეტული ობიექტის ან სიტუაციის მიმართ (სიმაღლე, დახურული სივრცე, ცხოველები და სხვ.).

შფოთვითი აშლილობის სიმპტომები

შფოთვითი აშლილობა ვლინდება როგორც ფსიქოლოგიური, ისე ფიზიკური სიმპტომებით.

ფსიქოლოგიური სიმპტომები

მუდმივი, კონტროლგარეშე შეშფოთება

მომავლის მიმართ კატასტროფული მოლოდინები

კონცენტრაციის სირთულე

გაღიზიანებულობა და მოუსვენრობა

უარეს შემთხვევაზე მუდმივი ფიქრი

ძილის დარღვევა — ჩაძინების ან ძილის შენარჩუნების პრობლემა

ფიზიკური სიმპტომები

გულისცემის აჩქარება

ოფლიანობა, ტრემორი

კუნთების დაძაბულობა, განსაკუთრებით კისრისა და ზურგის არეში

თავის ტკივილი

საჭმლის მომნელებელი სისტემის პრობლემები (გულისრევა, დიარეა)

სუნთქვის გაძნელება

თავბრუსხვევა

შფოთვის მიზეზები და რისკფაქტორები

შფოთვითი აშლილობა მულტიფაქტორული მდგომარეობაა. მის განვითარებაში რამდენიმე ფაქტორი მონაწილეობს:

ბიოლოგიური ფაქტორები: ნეიროტრანსმიტერების (სეროტონინი, GABA, ნორეპინეფრინი) დისბალანსი, გენეტიკური მიდრეკილება. თუ ოჯახში არის შფოთვითი აშლილობის ისტორია, რისკი იზრდება.

ფსიქოლოგიური ფაქტორები: ბავშვობის ტრავმული გამოცდილება, სტრესული ცხოვრებისეული მოვლენები, პერფექციონისტური ან კატასტროფიზაციის ტენდენცია აზროვნებაში.

გარემო ფაქტორები: ქრონიკული სტრესი სამსახურში, ფინანსური პრობლემები, ურთიერთობების კონფლიქტები, სოციალური იზოლაცია.

შფოთვითი აშლილობის მკურნალობა

შფოთვითი აშლილობა ეფექტურად მკურნალობადი მდგომარეობაა. GSMRC-ში გამოიყენება მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მიდგომები:

ფსიქოთერაპია

კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპია (CBT) — შფოთვის მკურნალობის ოქროს სტანდარტი. თერაპია ეხმარება პაციენტს შფოთვის გამომწვევი უარყოფითი აზროვნების ნიმუშების იდენტიფიცირებასა და შეცვლაში. GSMRC-ის ფსიქოთერაპიული გუნდი მუშაობს CBT-ის ოქმებით. [3]

ექსპოზიციური თერაპია — განსაკუთრებით ეფექტურია ფობიებისა და სოციალური შფოთვის დროს. პაციენტი თანდათან, უსაფრთხო გარემოში ეჩვევა შფოთვის გამომწვევ სიტუაციებს.

მაინდფულნესზე დაფუძნებული თერაპია — ეხმარება ადამიანს აწმყოში ყოფნაში და შფოთვის ფიზიკური სიმპტომების მართვაში.

მედიკამენტური მკურნალობა

საჭიროების შემთხვევაში, ფსიქიატრი დანიშნავს მედიკამენტურ თერაპიას:

SSRI/SNRI ანტიდეპრესანტები — შფოთვის გრძელვადიანი მართვისთვის (სერტრალინი, ესციტალოპრამი, ვენლაფაქსინი)

ბუსპირონი — სპეციფიკური ანქსიოლიტიკი, რომელიც არ იწვევს დამოკიდებულებას

ბენზოდიაზეპინები — მხოლოდ მოკლევადიანი, მწვავე შფოთვის შემთხვევებში ექიმის მკაცრი მეთვალყურეობით

მნიშვნელოვანი: მედიკამენტები მხოლოდ ფსიქიატრის დანიშნულებით! თვითმკურნალობა საშიშია.

კომბინირებული მიდგომა

კვლევები აჩვენებს, რომ ფსიქოთერაპიისა და მედიკამენტური მკურნალობის კომბინაცია ყველაზე ეფექტურია საშუალო და მძიმე შფოთვითი აშლილობის დროს.

როდის უნდა მივმართოთ სპეციალისტს?

სპეციალისტის კონსულტაცია აუცილებელია, თუ:

შფოთვა 2 კვირაზე მეტხანს გრძელდება

ვერ ასრულებთ ყოველდღიურ საქმიანობას

ძილი, აპეტიტი ან კონცენტრაცია მნიშვნელოვნად დარღვეულია

იყენებთ ალკოჰოლს ან სხვა ნივთიერებებს შფოთვის „მართვისთვის"

გაქვთ პანიკური შეტევები

თანაარსებობს დეპრესიული სიმპტომები

თვითდახმარების სტრატეგიები

პროფესიონალურ მკურნალობასთან ერთად, ეს სტრატეგიები დაგეხმარებათ შფოთვის მართვაში:

რეგულარული ფიზიკური აქტივობა — 30 წუთი, კვირაში 3-5-ჯერ. სიარული, ცურვა ან იოგა ამცირებს კორტიზოლის დონეს

სუნთქვის ტექნიკა 4-7-8: ჩასუნთქეთ 4 წამი, შეაჩერეთ 7 წამი, ამოისუნთქეთ 8 წამი

კოფეინისა და ალკოჰოლის შემცირება — ორივე ამძაფრებს შფოთვის სიმპტომებს

ძილის ჰიგიენა — რეგულარული ძილის განრიგი, ეკრანების გამორთვა ძილის წინ 1 საათით ადრე

სოციალური კავშირების შენარჩუნება — იზოლაცია აძლიერებს შფოთვას

კონსულტაციაზე ჩაწერა

შფოთვითი აშლილობის დიაგნოსტიკისა და მკურნალობისთვის:

ტელეფონი: +995 32 2 440 550

მისამართი: თოგო გუდავას ქუჩა, თბილისი

ცენტრი: GSMRC — გუგა სიხარულიძის მენტალური ჯანმრთელობის კვლევითი ცენტრი

დაკავშირებული თემები: გენერალიზებული შფოთვითი აშლილობა · პანიკური აშლილობა · ფსიქიატრის კონსულტაცია

წყარო: NIMH — შფოთვითი აშლილობები.

წყაროები

1. World Health Organization. Anxiety disorders. Geneva: WHO; 2023 (~4% / 301 million). Peer-reviewed basis: GBD 2019 Mental Disorders Collaborators. Global, regional, and national burden of 12 mental disorders in 204 countries and territories, 1990–2019. Lancet Psychiatry. 2022;9(2):137–150. doi:10.1016/S2215-0366(21)00395-3

2. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th ed, Text Revision (DSM-5-TR). Washington, DC: APA; 2022.

3. Carpenter JK, Andrews LA, Witcraft SM, Powers MB, Smits JAJ, Hofmann SG. Cognitive behavioral therapy for anxiety and related disorders: A meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Depress Anxiety. 2018;35(6):502–514. doi:10.1002/da.22728